Biologische wijn, natuurlijke wijn

Strikt genomen bestaat er geen specifieke certificering voor biologische wijn. Het begrip ‘biologische wijn’ omvat wijnen die afkomstig zijn van een natuurvriendelijke wijnbouw of een natuurvriendelijke productiemethode en die een specifiek keurmerk dragen. Zoals gezegd bestaat er nog geen wettelijke certificering voor biologische wijn, hoewel deze in voorbereiding is, maar zijn er wel semi-openbare of particuliere keurmerken waarvan de betrouwbaarheid voortvloeit uit hun erkenning door het Ministerie van Landbouw, het INAO of de Algemene Directie voor Mededinging, Consumentenzaken en Fraudebestrijding (DGCCRF), ofwel uit de garantie van kwaliteit en professionaliteit die ze uitstralen. Biologische wijn heeft dus geen betrekking op een specifieke productieregio, noch op een Appellatie, en al helemaal niet op een bepaalde kleur, maar op domeinen of zelfs percelen die voldoen aan het door de certificeringsinstantie opgelegde lastenboek.

1. Wijnen afkomstig uit de biologische landbouw: het AB-keurmerk

De biologische landbouw wordt sinds 1980 erkend door de Franse overheid. Tegenwoordig zijn de voorschriften met betrekking tot dit keurmerk op Europees niveau overgenomen. Het lastenboek voor het verkrijgen van het AB-keurmerk heeft tot doel een landbouwproductiemethode op te leggen die de bodemkwaliteit, de natuurlijke hulpbronnen, het milieu en het behoud van de landbouwberoepen op lokaal niveau waarborgt. Het AB-keurmerk garandeert dus dat de producten die uit deze landbouw voortkomen voor 95% bestaan uit gewassen waarbij geen kunstmest of synthetische gewasbeschermingsmiddelen (insecticiden, herbiciden, fungiciden…) of genetisch gemodificeerde organismen (GGO’s) zijn gebruikt. Wat wijn betreft, betekent het AB-keurmerk echter dat de wijnstokken zijn geteeld volgens de strikte voorschriften van de biologische landbouw, maar biedt het geen garantie met betrekking tot het wijnbereidingsproces. Om hun productie echter extra te waarderen, passen wijnbouwers vaak dezelfde principes toe bij de verwerking van de druiven tot wijn, met name door zich te houden aan het handvest van de Fédération Nationale Interprofessionnelle des Vins de l’Agriculture Biologique.

2. Wijnen afkomstig uit de biodynamische wijnbouw

De biodynamische landbouw is geïnspireerd op de lezingen die Rudolf Steiner in 1924 hield voor Duitse boeren die zich zorgen maakten over de kwaliteitsachteruitgang van hun gewassen. De biodynamische landbouw vertoont overeenkomsten met de biologische landbouw, maar gaat verder in de aangeboden oplossingen. Zo mogen alleen compost van plantaardige of dierlijke oorsprong worden gebruikt. Er zijn een half dozijn preparaten bedoeld om ongedierte te bestrijden, bodemuitputting tegen te gaan of de groei van de wijnstokken te bevorderen. Een ander kenmerk van de biodynamische landbouw is dat er een teeltkalender wordt gevolgd die is afgestemd op de maan-, planeet- en dierenriemcycli. Kortom, de biodynamische landbouw is niet alleen gericht op het duurzaam maken van de landbouwactiviteiten, maar ook op het behoud van de kwaliteiten van de druiven. De biodynamische wijnbouw gaat ook verder dan het AB-keurmerk, omdat de principes ervan zowel van toepassing zijn op de teelt van de wijnstokken als op het wijnbereidingsproces, waarbij ook hier de uitsluiting van alle toevoegingen die niet van natuurlijke oorsprong zijn en het respecteren van de ritmes van de natuur vereist zijn.

3. Duurzame landbouw

Duurzame landbouw is geen biologische landbouw in die zin dat het gebruik van synthetische producten niet verboden is. Het kan echter wel een stap zijn in de richting van het AB-keurmerk of de biodynamische landbouw. Duurzame landbouw is dus een officieel certificaat dat wordt afgegeven aan een landbouwer die technische middelen en landbouwpraktijken toepast die voldoen aan de eisen van het referentiekader voor duurzame landbouw. Dit referentiekader is vastgelegd in decreet nr. 2002-631 van 25 april 2002 en bevat meer dan honderd selectiecriteria die betrekking hebben op milieubescherming, beheersing van gezondheidsrisico’s, gezondheid en veiligheid op het werk en dierenwelzijn. Deze certificering krijgt echter kritiek omdat zij in de ogen van sommigen slechts een herhaling lijkt van de reeds verplichte normen of de minimale basis vormt voor verantwoorde landbouw. Dit neemt niet weg dat de certificering van de naleving van de normen een extra garantie biedt aan de consument en dat verantwoorde landbouw kan worden gezien als een motiverende stap op weg naar een veel strengere certificering, die dus risicovol is voor de wijnbouwer.

4. Certificaten en certificerende instanties

Het begrip ‘biowijn’ alleen is dus niet voldoende om de wijnliefhebber inzicht te geven in de productie- of wijnbereidingsmethoden; men moet dus weten wat de genoemde keurmerken precies inhouden.

Het AB-keurmerk, waarvan de gevolgen en beperkingen al zijn toegelicht, wordt toegekend door onafhankelijke certificeringsinstanties zoals ACLAVE, AGROCERT, QUALITE FRANCE S.A., ULASE, SGS ICS en ECOCERT, ongetwijfeld de bekendste daarvan.

Biodynamische landbouwbedrijven kunnen aanspraak maken op het „DEMETER“-certificaat, dat wordt afgegeven door de vereniging Déméter Agriculture Bio-Dynamique. Het gaat hier om een niet-officiële organisatie, maar waarvan het handvest de naleving van de principes van de biodynamische landbouw garandeert.  Het keurmerk „NATURE ET PROGRES“, dat voldoet aan het door de Fédération Internationale d’Agriculture et d’Écobiologie vastgestelde lastenboek, geldt vandaag de dag als het strengste. Naast de biodynamische principes die het oplegt, garandeert dit keurmerk namelijk dat het milieu op alle productiegebieden van de sector wordt gerespecteerd: wijnbereiding, sociale omgeving, strijd tegen landbouwintensivering, transport, productie van verpakkingen, kurken, enzovoort. Deze twee organisaties staan los van de AB-certificering. Ook kan het BIODYVIN-keurmerk worden genoemd, dat wordt toegekend door het Syndicat international des Vignerons en Culture Bio-Dynamique, waarvan veel leden geen deel uitmaken van de DEMETER-vereniging. Dit keurmerk wordt eveneens toegekend door ECOCERT volgens het specifieke handvest van de vereniging.

Ten slotte wordt duurzame landbouw gecertificeerd door onafhankelijke certificeringsinstanties, die deels dezelfde kunnen zijn als die welke het AB-keurmerk toekennen. Deze instanties zijn erkend door de Nationale Commissie voor Duurzame Landbouw. Op initiatief van de betrokken wijnbouwers is er een specifiek keurmerk voor duurzame wijnbouw in het leven geroepen, waarbij de principes van het handvest worden toegepast op de specifieke kenmerken van het werk in de wijngaard en de wijnbereiding: het TERRA VITIS-keurmerk.